สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

ภาพของเด็กชายเด็กหญิงในโลกบริสุทธิ์ไร้เดียงสา กับของเล่นท้าทายเร้าใจ พวกเขาอาจหยิบจับดินสอร่างจินตนาการบนผืนกระดาษ หรือฝึกหัดร้องเพลงท่ามกลางสายตาเปี่ยมด้วยรักและเอ็นดูของพ่อแม่ ด้วยหวังว่าอีกไม่นานต่อจากนี้ เด็กตัวน้อยๆ ในอ้อมอกจะกลายเป็นเยาวชนและผู้ใหญ่ที่เปี่ยมด้วยคุณภาพ สมบูรณ์ทั้งร่างกายและจิตใจ เป็นส่วนหนึ่งของครอบครัว ดำรงชีวิตช่วยเหลือเจือจุนกันและกันในอนาคต

แต่สำหรับในมุมเล็กๆ ของบางครอบครัว เด็กจำนวนหนึ่งอาจจะเป็นที่มาของเสียงร้องไห้ และความท้อแท้หมดหวังของพ่อแม่ เมื่อพบว่าเด็กคนนั้นเป็น "เด็กออทิสติก" ซึ่งมีความผิดปกติของพัฒนาการทางสมองตั้งแต่แรกเกิด พวกเขาเติบโตช้ากว่าคนปกติ ทั้งด้านสังคม การสื่อสาร และการเรียนรู้ มีภาวะสมาธิสั้น และมีพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม บางครั้งอยู่ไม่นิ่ง พูดจาไม่ชัด และสื่อสารไม่ได้

หากร้ายไปกว่านั้นจะมีโรคทางสมองร่วมด้วย เช่น โรคลมชัก แม้ข้อมูลทางการแพทย์จะพบว่า เด็กออทิสติกจำนวนไม่น้อย กลับมีอีกด้านที่สวนทางกันคือ มีความสามารถเฉพาะบางอย่างพิเศษมาก เช่น ความสามารถด้านดนตรี ศิลปะ หรือการคำนวน ก็ตาม แต่คงไม่มีพ่อแม่คนไหนแน่ที่อยากให้ลูกของพวกเขาเป็นเช่นนั้น

สงขลาเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่ค้นพบเด็กออทิสติกจำนวนไม่น้อย และตลอดมามีความพยายามที่จะเก็บข้อมูล สถิติ เกี่ยวกับผู้เป็นออทิสติกเอาไว้เพื่อดำเนินการช่วยเหลือ ก่อเกิดองค์กรสนใจในประเด็นนี้โดยเฉพาะด้าน ได้แก่ มูลนิธิออทิสติกไทย ศูนย์การศึกษาพิเศษ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา สมาคมผู้ปกครองออทิซึ่ม (ไทย) หน่วยอรรถบำบัด ร.พ.หาดใหญ่ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ ร.พ.สงขลานครินทร์ และศูนย์การศึกษาพิเศษ สงขลา หากแต่การทำงานอย่างแยกส่วนที่ผ่านมา ทำให้ความช่วยเหลือบุคคลออทิสติกยังไม่ได้รับผลเท่าที่ควร และพบว่าแต่ละส่วนยังขาดการเติมเต็มที่จะให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างครบวงจร

โครงการเครือข่ายช่วยเหลือบุคคลออทิสติกสงขลา สนับสนุนโดยโครงการเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพระดับจังหวัด มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จึงถือกำเนิดขึ้น โดยชมรมสมิหลาเพื่อบุคคลออทิสติก ราวปลายปี 2547 ด้วยแนวคิดใหม่ที่เชื่อว่า เครือข่ายความช่วยเหลือควรจะรวมตัวกันเพื่อผลักดันให้มีการทำงานอย่างเป็นระบบมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นมา และเชื่อว่าการบำบัดแก้ไขสภาพร่างกายให้แก่บุคคลออทิสติกเท่านั้น ไม่อาจเพียงพอต่อไปอีกแล้ว แต่ควรมีการสนับสนุนให้เกิดความรู้ความเข้าใจแก่พ่อแม่ผู้ปกครอง คนทั่วไปมีข่าวสารที่ถูกต้องเหมาะสม และรับรู้ถึงช่องทางการเข้ารับการรักษาที่ดีอีกด้วย

เครือข่ายช่วยเหลือบุคคลออทิสติก เริ่มต้นโดยการเปิดรับสมัครสมาชิกเครือข่าย ซึ่งตอบรับโดยมีผู้เข้าเป็นสมาชิกจำนวนมาก ได้แก่ บุคคลากรทางด้านสาธารณสุข ครูการศึกษาพิเศษ ครูจากโรงเรียนต่างๆทั้งภาครัฐและเอกชน และนักศึกษาโปรแกรมการศึกษาพิเศษ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา ดำเนินการภายใต้แนวคิดที่เน้นกิจกรรมส่งเสริมความรู้ ทั้งทางด้านสุขภาพ และด้านการจัดการศึกษาให้แก่เด็กออทิสติก

สมาชิกที่เข้าร่วมบางคนจึงกลายร่างทำหน้าที่เป็นวิทยากร บางคนมอบเงินทุนสนับสนุนแก่การดำเนินงาน และบางคนเป็นผู้ประสานงานให้เกิดกิจกรรมมากมายเกิดขึ้น โดยตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา 1 ปี มีกิจกรรมดีดีเกิดขึ้น ทั้งการประชุม การสัมมนาเชิงปฏิบัติการ การเสวนา และเวทีสุขภาพ มีหัวข้อสำคัญได้แก่ การทำความเข้าใจถึงความต้องการในการช่วยเหลือบุคคออทิสติก, เคล็ดลับในการเลี้ยงดูเด็กออทิสติก, การจัดการศึกษาที่เหมาะสมแก่เด็กออทิสติก, การจัดการเรียนรู้ร่วมและแนวทางการฝึกอาชีพ, การเคลื่อนไหวและพัฒนาศักยภาพให้เด็กออทิสติก และเวทีสุขภาพการจัดรูปแบบสำหรับบุคคลออทิสติกและครอบครัว

ตลอดเวลาแห่งการอบรม สัมมนา จัดเวที หรือการพูดคุยกันนั้น ก่อเกิดองค์ความรู้จำนวนมากขึ้นที่เป็นประโยชน์สำหรับบุคคลออทิสติก แนวทางที่จะปรับเปลี่ยนพวกเขาให้ฟื้นฟูพัฒนาการได้เร็วขึ้นและสามารถพึ่งพาตัวเองได้เมื่อเติบโตขึ้น ค้นพบเทคนิคในการให้การศึกษาให้พวกเขาเรียนรู้อย่างเข้าใจ เช่น การฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ การมีความชัดเจนในสิ่งที่สอนพวกเขา การจัดกิจกรรมที่ง่าย ไม่ซับซ้อน การฝึกซ้ำๆ การใช้ความนุ่มนวลที่จะปฏิบัติต่อพวกเขา และทุกๆวัน กิจกรรมต่างๆ ยังต้องเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นกับพวกเขาอีกด้วย ไม่เพียงแต่พวกเขาเท่านั้นที่จะต้องเรียนรู้จากคนรอบตัว แต่เครือข่ายก็ต้องเรียนรู้หลายสิ่งหลายอย่างจากบุคคลออทิสติกด้วยเช่นกัน

"การจัดการเรียนการสอนของศูนย์การศึกษาพิเศษ เน้นเตรียมความพร้อมให้แก่กลุ่มเด็กพิเศษ จะไม่มีเด็กปกติเข้าเรียนร่วม ซึ่งเหมาะกับเด็กที่ยังไม่มีความพร้อมที่จะเข้าเรียนในชั้นเรียนปกติ และยังมีการจัดการเรียนแบบคู่ขนาน คือ การจัดห้องเรียนพิเศษในโรงเรียนปกติ โดยเด็กออทิสติกจะได้เรียนรู้ทักษะด้านสังคมกับนักเรียนปกติในชั้นเรียนปกติ และเรียนด้านวิชาการในชั้นเรียนพิเศษด้วย"

นี่คือความเห็นของอาจารย์สมศักดิ์ ชัยมณี อาจารย์ศรีจิตต์ ขวัญแก้ว และอาจารย์จำเป็น สังข์มุสิกานนท์ จากศูนย์การศึกษาพิเศษ ซึ่งเป็นผู้วางแผนการจัดการสอนแก่เด็กออทิสติก วิธีการที่กล่าวถึงนี้เป็นหนึ่งในแนวคิดที่มองเห็นสิทธิความต้องการ ที่ซ่อนอยู่ภายในร่างกายบุคคลออทิสติกเหล่านั้น ว่าพวกเขาต้องการโอกาสเรียนรู้ และยังต้องการความรัก ความเอาใจใส่ จากคนรอบข้างเฉกเช่นเดียวกับเด็กทั่วๆไป

และแน่นอนว่า กิจกรรมสำหรับผู้ปกครองและครอบครัวนั้นก็ไม่ถูกละเลยแต่อย่างใด ผู้ปกครองที่เข้าร่วมเป็นสมาชิกจึงมีการพบปะกันเสมอ เพื่อแลกประสบการณ์ในการเลี้ยงดู และที่สำคัญที่สุดคือทัศนคติที่มีต่อเด็กออทิสติก ซึ่งต้องอาศัยความอดทน ระยะเวลา ในการช่วยเหลือพวกเขาอย่างยากลำบาก

ปัจจุบันบุคคลออทิสติกที่อยู่ในการดูแลของเครือข่ายฯ จะได้รับการฝึกพัฒนาการด้านสมอง ได้รับการศึกษาที่ถูกต้อง การเล่น ผ่อนคลายที่เหมาะสม การประกอบอาชีพที่พวกเขาทำได้ และยังผลักดันให้เกิดแนวนโยบายด้านกฎหมายที่จะรับรองทะเบียนแก่พวกเขา ให้ได้รับสิทธิพิเศษตามที่พวกเขาควรได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายอีกด้วย ซึ่งถือว่าเป็นการแก้ไขปัญหาในแบบการจัดการบำบัดฟื้นฟูแบบองค์รวม เป็นการเคลื่อนไหวไปอย่างช้าๆ อย่างอดทน โดยมีโลกแห่งความหวังของเด็กๆ รอคอยอยู่

และแม้ว่าการรอคอยนั้นจะใช้เวลานานเท่าใด กว่าพวกเขาจะเติบโตอย่างผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพ แต่ระหว่างนั้นสิ่งที่งอกงามยิ่งกว่าคือจิตสำนึกที่ดีต่อการยื่นมือเข้าไปช่วยเหลือเด็กๆ ในโลกอีกใบ ที่มักจะถูกมองข้ามเสมอ และการยื่นมืออันนั้น ก็เป็นสัญลักษณ์ที่ส่งสัญญาณต่อสังคมได้เป็นอย่างดี ว่าเราจำเป็นต้องรับรู้ถึงความแตกต่างหลากหลายของผู้คนบนโลกใบนี้ และสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข แม้จะมีบางสิ่งที่ไม่เท่าเทียมกัน

พวกเขาอาจไม่หวังว่าจะมีชีวิตเปี่ยมสุขและสวยงามที่สุด แต่อย่างน้อย ก็มีที่ว่างให้บุคคลออทิสติก ได้เรียนรู้ ได้เติบโต ได้ใช้ชีวิต ได้รับความรัก ความเข้าใจ และโอกาสเท่าเทียมกับคนทั่วไป เพียงเท่านี้ก็น่าจะทำให้สังคมน่าอยู่ขึ้นอีกไม่น้อย

ที่มา สดจากประชาสังคม หนังสือพิมพ์ข่าวสด
วันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 16 ฉบับที่ 5710 หน้า 5